Cinnah Cad. No:54 Çankaya Ankara Türkiye
+90 312 442 5656   +90 530 151 5330

EMBRİYOLARDA GENETİK TANI (ARRAY CGH)

Preimplantasyon Genetik Tanı (PGT) kromozomların yapısal ve sayısal bozukluklarını ortaya koymak ya da varlığı bilinen ve tek gen üzerinden geçiş gösteren hastalıkların tanınması esasına dayanır. PCR adı verilen değişik bir teknoloji ile hastalığa neden olan gendeki değişiklik embriyo düzeyinde saptanarak sağlıksız embriyolar transfer edilmez. PGT ile tanı konabilen tek gen hastalıklarının sayısında her geçen gün artış olmaktadır. Özellikle ülkemizi ilgilendiren sık görülen tek gen hastalıklarından talassemi yani Akdeniz anemisi PGT uygulamaları içinde en fazla yer bulanıdır. Talassemi dışında orak hücreli anemi, Tay Sachs hastalığı, Frajil X sendromu ve bunlar gibi pek çok tek gen hastalığının tanısı PGT ile mümkün olmaktadır. PGT ile ayrıca hastalıklı çocuğu olan çiftlerde bu çocuk için kemik iliği veya kordon kanından alınan kök hücreler ile transplantasyon yapılması amacı ile doku uyumlu kardeş yapılabilmektedir. Bu şekilde çift hem sağlıklı bir çocuğa sahip olabilmekte hem de hastalıklı çocukları için kök hücre nakli yaptırabilmektedir.

PGT işlemi 3 farklı şekilde uygulanabilir;
  • Yumurta hücresinden alınan polar cisimcik analizi,

  • 3. gün embriyodan bir hücre alınarak yapılan analiz,

  • 5. gün embriyodan (blastokist) alınan trofektoderm hücre analizi.
3. gün embriyosundan alınan ya da 5. gün trofektoderm dokusundan alınan hücrelerin analizinde 2 çeşit analiz yöntemi kullanılabilir. İlk yöntem FISH (flourescent in-situ hybridization) teknolojisidir. Floresan mikroskobu altında değişik renk yansımaları veren problar ile eşleştirilen kromozomlardan normal veya anormal yapı ve sayıda olanları görülebilir. Bu tekniğin en önemli kısıtlayıcılığı mevcut teknoloji ile ancak kısıtlı sayıda kromozomların (9-10) değerlendirilmesi ve FISH metodunun yalancı-negatif ve ya yalancı-pozitif netice vermesidir.

İkinci yöntem ise CGH (Karşılaştırılmalı Genomik Hibridizasyon) yöntemidir. CGH;  tüm kromozomların incelenebildiği, DNA miktarındaki değişikliklerin karşılaştırılmalı olarak değerlendirildiği moleküler sitogenetik bir yöntemdir.  Yalancı-negatif ve yalancı-pozitif sonuç verme olasılığının FISH tekniğinden çok daha düşük olması nedeniyle çok daha güvenilirdir.  Ayrıca CGH yöntemi ile sonuç 12-24 saat gibi kısa bir sürede elde edilebilmektedir.

Günümüzde yapılmış geniş hasta sayılı çalışmalardan bilinmektedir ki PGT için 3. gün embriyodan 1 hücre çekerek yapılan değerlendirilmenin embriyoya zarar verici etkisi olabilmektedir  ve gebelik oranlarına olumsuz etkisi vardır.

5. gün embriyonun trofektoderm dokusundan alınan hücrelerle yapılan PGT daha fazla sayıda hücre (4-7 hücre) ile çalışma olanağı vermesi nedeniyle daha avantajlı görülmektedir. Ayrıca üzerinde daha geniş hasta sayılı çalışmalara ihtiyaç duyulmakla beraber 3. gün embriyo biyopsisinde olduğu gibi embriyo üzerinde zararlı etkilerinin daha az olduğu düşünülmektedir. Daha fazla sayıda hücre alınma imkanı sağladığı için de 3. gün tek hücre alınması ile yaşanan tanı koyulamama ihtimali de ortadan kalkmaktadır. Biz de kliniğimizde 5. gün blastokist aşamasındaki embriyodan biopsi almayı ve PGT yapmayı tercih etmekteyiz.

Genetik mühendislik alanındaki hızlı ilerlemeler ile hatalı genlerin tamiri de çok uzak olmayan bir gelecekte mümkün olacaktır. Embriyo düzeyinde tüm genetik yapının belirlenmesi ve hastalıklı genlerin değiştirilmesi bugün bir kurgu bilim gibi görünse de gelecekte bunların gerçekleşme olasılığı yüksek görünmektedir. Bu uygulamaların tabikî  göz ardı edilemeyecek bir etik boyutu da vardır. Etik boyutlarının dikkatli bir şekilde irdelenmesi bu nedenle çok önemlidir.